Beeldverslag Expeditie Schatrijk Noordelijk en Zuidelijk Duingebied – 23 april 2026

Op 23 april vond Expeditie Schatrijk plaats. Met een busje vol van 25 gemeenteambtenaren en bestuurders gingen we op ontdekkingstocht door de archeologiegebieden van het Noordelijk en Zuidelijk Duingebied. Het duinlandschap stond centraal als één van de meest schatrijke archeologische archieven van Noord-Holland. Expeditie Schatrijk heeft als doel om de archeologie op een positieve manier onder de aandacht te brengen en om ambtenaren in de regio bij elkaar te brengen, het gesprek te faciliteren en bewustwording te creëren over hun bijzondere archeologiegebied.

In dit beeldverslag lees je meer over deze archeologische ontdekkingstocht.

Met de bus van Castricum naar Santpoort

De dag startte voor het Huis van Hilde in Castricum, het archeologiedepot van de provincie Noord-Holland en tevens museum, vanaf waar de bus vertrok. Met de bus doorkruisten we het gebied van noord naar zuid. Tijdens de busreis maakte Rob van Eerden, beleidsadviseur archeologie bij de provincie Noord-Holland, duidelijk hoe dynamisch deze kustzone al duizenden jaren is. Wind, water en menselijk handelen hebben hier laag op laag sporen achtergelaten: van prehistorische jagers en eerste boeren tot middeleeuwse bewoning en moderne ingrepen. Juist deze opeenstapeling van geschiedenis maakt het duinlandschap zo bijzonder.

Klik op de < > om meer foto’s te zien

Atlantikwall – Midden-Herenduin

Bij het Midden‑Herenduin bij Santpoort-Noord namen Nick Warmerdam, archeoloog en Atlantikwall-expert, en Michiel Purmer, erfgoed-/landschapsspecialist bij Natuurmonumenten, ons mee langs de resten van de Atlantikwall. Nick nam ons mee in de gelaagdheid van het gebied: hoe deze militaire verdedigingslinie zich heeft ingegraven in een veel ouder landschap en zo een indringende nieuwe laag toevoegde aan het archeologische archief. Vervolgens bezochten we verschillende locaties in het gebied, waarbij landschap, geschiedenis en archeologie samenkwamen.

Bij zichtbare sporen uit de Tweede Wereldoorlog, zoals de tankgracht, loopgraven en de geschutsopstelling vertelde Michiel hoe Natuurmonumenten omgaat met dit erfgoed. Daarbij kwamen thema’s als beleving, beheer, behoud en archeologie aan bod, maar ook de bredere afwegingen rond onderzoek en omgang met dit vaak omvangrijke en kwetsbare erfgoed. Samen werd stilgestaan bij de waarden en kansen van het Tweede Werelderfgoed, én bij de noodzaak om keuzes te maken: niet alles kan overal behouden blijven. Juist daarom is goed en gezamenlijk beleid essentieel, waarin natuur, erfgoed en toekomstbestendige omgang zorgvuldig worden afgewogen.

Ook kwam de spanning aan bod tussen natuurbeheer en archeologie, met name waar het gaat om het laten verstuiven van zand om duinnatuur te herstellen. Deze dynamiek kan ertoe leiden dat archeologische vindplaatsen bloot komen te liggen en daarmee kwetsbaarder worden. De vroegmiddeleeuwse vindplaats Groot Olmen bij Bloemendaal is daarvan een sprekend voorbeeld: een plek waar natuurlijke processen archeologische waarden zichtbaar maken, maar tegelijkertijd vragen oproepen over bescherming, beheer en onderzoek. Juist op dit soort locaties wordt duidelijk hoe belangrijk het is om natuur- en erfgoedbelangen in samenhang te benaderen en weloverwogen keuzes te maken over behoud, monitoring en ontsluiting.

Klik op de < > om meer foto’s te zien

Vondstenlunch – Huis van Hilde

Op de terugweg in de bus namen Annika Blonck en Jonathan Huizer, adviseurs archeologie bij NMF Erfgoedadvies, ons verder mee terug de tijd in, met verhalen over het ontstaan van het landschap en de Romeinse periode in het duingebied ondersteund door prachtig kaartmateriaal. De dag werd afgesloten met een gezamenlijke lunch in het Huis van Hilde, waar archeologische vondsten uit beide duingebieden op tafel werden geplaatst en het verhaal tastbaar maakten. De deelnemers mochten de vondsten aanraken en ontdekken wat het was en waar het voor gebruikt werd.

Klik op de < > om meer foto’s te zien

Atlantikwall – Midden Herenduin

Bij de volgende stop maakten we een wandeling door Midden‑Herenduin, waar de sporen van de Tweede Wereldoorlog nog altijd zichtbaar zijn in het landschap. Archeoloog en Atlantikwall‑expert Nick Warmerdam en boswachter Jowien van der Vegte (Natuurmonumenten) namen ons mee langs resten van de Atlantikwall, de ruim 5.000 kilometer lange verdedigingslinie die door de Duitsers werd aangelegd. De wandeling liet zien dat erfgoedbescherming niet altijd om een monumentenstatus draait en illustreerde Hoe kunnen we er met elkaar voor zorgen dat het zichtbaar en beleefbaar blijft.

Expeditie Schatrijk liet zien hoe natuur en cultuurgeschiedenis in het duinlandschap onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en hoe belangrijk het is om met een archeologische blik te blijven kijken naar wat er zich onder onze voeten bevindt.

(Beeldverantwoording: Inge den Oudsten)