Een blik op de toekomst van het Wieringermeer

De zomerexcursie van het Erfgoedteam zit erop! Op 18 juni vertrokken we naar Hollands Kroon: een dynamische regio, waar veel bij elkaar komt. Denk aan de energieopgave, de huisvesting van arbeidsmigranten en leegloop. Wat betekent dit voor het cultuurlandschap, en hoe wordt omgegaan met de erfgoedwaarden?

Hervormde kerk Wieringerwaard

Bij het plannen van de zomerexcursie viel het al op, de horeca-plekken zijn dun bezaaid in gemeente Hollands Kroon. Het Ziltepad brengt hier verandering in. Deze nieuwe route loopt langs Noord-Hollands, Friese en Groningse kerken aan de Waddenkust. Ook de hervormde kerk in de Wieringerwaard maakt onderdeel uit van deze route. Erfgoedambtenaar Madeleine Vliegenthart van gemeente Hollands Kroon legt uit hoe in haar gemeente erfgoed en recreatie hand in hand gaan. Door aan te haken bij dit soort initiatieven wordt er nieuwe leven in de leeglopende kerken geblazen. Dit zorgt voor extra inkomsten, die weer kunnen worden gestoken in het behoud en verduurzamen van het kerkgebouw.

Van landschapshistoricus Lisa Timmerman en agrarisch erfgoedexpert Anna Groentjes leren we dat de ene polder de ander niet is. In een verhaal over de droogmakerijen, die in de zestiende en zeventiende eeuw oprukken, leggen ze uit hoe de droogmakerijen het Noord-Hollandse landschap ingrijpend veranderen. Die Wieringermeer, in 1930 veroverd op de zee, is de eerste en enige Zuiderzeepolder. De drooglegging maakte deel uit van de Zuiderzeewerken.

Klik op de < > om meer foto’s te zien

Een bijzondere herbestemming voor het joodse werkdorp

Als we de Wieringermeer infietsen, valt het gelijk op dat het land hier anders is ingedeeld en hier een andere bebouwing staat. Vanaf 1930 ontstond een nieuwe gemeenschap in de nieuwe Wieringermeerpolder. Pioniers vanuit het hele land verlieten huis en haard om hier een nieuw leven op te bouwen. De overheid bepaalde hoe de boerderijen eruit moesten zien en wie er geschikt waren om er te wonen en werken. Drie dorpen werden gebouwd voor 1940, na de Tweede Wereldoorlog kwam het dorp Kreileroord erbij. Alles in de Wieringermeerpolder was ingericht op maximale opbrengst van het land. En ook na de inundatie in 1945, waarbij vrijwel de gehele polder onderliep, was de eerste oogst alweer in 1946.

Pioniers vanuit het hele land verlieten huis en haard om hier een nieuw leven op te bouwen.

De Joodse gemeenschap kocht ook een stuk grond aan in de nieuwe polder. Dit joodse werkdorp was een tijdelijk verblijf voor 300 joden die op de vlucht waren voor het antisemitisme in Nazi-Duitsland. Hier werden ze voorbereid op emigratie, waarvan ze hoopten dat het naar Palestina zou zijn. Helaas bleek voor een groot deel van de bewoners het werkdorp de laatste bestemming. In 1941 werd het grootste deel van de bewoners afgevoerd door de Duitsers. Een gedenkplek voor het hoofdgebouw herdenkt de slachtoffers.

Het gebouw staat momenteel leeg. Het gebouw is gekocht door een ondernemer, die op het terrein arbeidsmigranten wil huisvesten. De joodse gemeenschap heeft verzocht ook een educatieve functie aan het gebouw te geven. Op het terrein zullen 160/170 arbeidsmigranten een tijdelijk thuis vinden en in het hoofdgebouw krijgt het verhaal over de joodse werkdorpers een prominente plek.

Klik op de < > om meer foto’s te zien

Zorgboerderij Meerhoeve

Iets verderop in de Wieringermeer ligt zorgboerderij Meerhoeve. We worden ontvangen met een vers glas rode bessensap door de eigenaresse, die de derde generatie bewoners van de boerderij is. Ze vertelt over haar grootvader, die met zijn gezin met vier zonen vanuit Drenthe naar de kop van Noord-Holland trok. Hier had zijn familie een kans op een beter bestaan. Met noeste arbeid zouden ze de armoede van het Drentse platteland achter zich kunnen laten. Drie generaties later is zijn kleindochter trotse eigenaar van de boerderij, waar ze de eerste zorgboerderij van de regio startte.

We worden ontvangen met een vers glas rode bessensap door de eigenaresse, die de derde generatie bewoners van de boerderij is.

Madeleine vertelt dat er in gemeente Hollands Kroon voor een lange tijd veel ruimte was om zonder vergunningen te bouwen, verbouwen en slopen. Dit geeft veel kansen voor bewoners, maar tegelijkertijd gaat hierdoor veel verloren. Hierdoor kregen ook de boerenerven niet de aandacht die ze verdienden. Aan de hand van participatie, waarin veel gesprekken werden gevoerd met de bewoners van de boerderijen, wordt er een juiste balans gezocht tussen behoud van het Wieringermeer-erfgoed en ruimte voor ondernemerschap. Het onderzoeksrapport naar de Wieringermeerboerderijen is onlangs gepubliceerd. Aan de hand van dit rapport wordt samen met de bewoners bepaald hoe de boerderijen behouden blijven.

Klik op de < > om meer foto’s te zien

Een blik over het Amstelmeer

Met een laatste blik over het Amstelmeer sluiten we de dag af. Vanaf hier zie je het oude Wieringen. Lisa wijst ons op de contouren van het eiland, waar het glooiende landschap is ontstaan door keileem: gletsjerpuin dat achterblijft wanneer het ijs verdwijnt. Ervoor ligt het nu nog rustige Amstelmeer, waar meer ruimte is gegeven aan de natuur. Binnenkort wordt hier meer plaats gemaakt voor recreatie, vertelt Madeleine. Nieuwe fietsroutes lopen door het gebied langs nieuwe informatieborden, die meer over dit bijzondere gebied onthullen. Voor ieder die hier nog nooit geweest is, op naar de kop!

(Beeldverantwoording: André Russcher)